|
TIROIDIT
PROF DR METİN ÖZATA
Tiroid bezi iltihaplanmasına tiroidit denir. Tedavisi türüne göre değişir.
TİROİDİT-
TİROİT BEZİ İLTİHABI (SUBAKUT TİROİDİT)
Bu hastalığa ‘’viral
tiroidit’’, ‘’de Quervain tiroiditi’’ ve ‘’dev hücreli
tirodit’’ isimleri de verilir. Virüsler
tarafından oluşturulan bir tiroid bezi iltihabıdır. Bu hastalık yazın ve
sonbaharda daha sık ortaya çıkar ve özellikle virüs enfeksiyonu (grip,
nezle, üst solunum yolu enfeksiyonu) geçiren bir kişide birkaç hafta
sonra ortaya çıkar.
Şikayetler:
Virüslerin yaptığı
tiroid bezi iltihabının en önemli özelliği boyun ön bölgesinde şiddetli
ağrı olmasıdır ve bu ağrı tek taraflı olarak kulak ve çeneye yayılır.
Ağrı ortaya çıkmadan bir kaç hafta önce kas ağrısı, ateş, halsizlik,
boğaz ağrısı ve yutkunmakta zorluk bulunabilir. Bazen hastalık farenjit
ve boyunda ağrı ile başlar ve ağrı ve hassasiyet giderek artar. Ateş
37.5 ºC-38.3 ºC ve hatta 40 °C olur. Bazı hastalarda halsizlik,
yorgunluk, ateş ve eklem ağrıları olabilir. Ağrı tiroid bezinin bir
tarafından öbür tarafına kayabilir. Bazen ağrı yayılmadan olduğu yerde
kalır. Bazı hastalarda ağrı çene ve kulaklara yayılır ve ağrı
yutkunmakla, öksürmekle ve baş hareketiyle artar. Ağrı bazı kişilerde
gece daha fazla olur. % 50 hastada çarpıntı, kilo kaybı, sinirlilik,
ellerde nemlilik ve titreme olabilir. Tiroid bezinde hassasiyet,
sertlik, nodül gelişimi ve büyüme olabilir. İltihabın olduğu bölge
hassas ve serttir. Tiroid bezi o kadar ağrılıdır ki hasta muayene
edilmesini ve elle dokunulmasını istemez. Bu hastalık 6 hafta veya bazen
2-5 ay sürebilir ve çoğunlukla kendiliğinden düzelir.
Hastalığın
Gidişi veya Seyri:
Başlangıçta
iltihap nedeniyle tiroid bezinde hasar oluşur ve bezdeki tiroid
hormonları kan dolaşıma dökülür. Bezde ağrı ve hassasiyet vardır. Tiroid
sintigrafisinde tiroid bezi görülemez. Vücutta iltihap olduğunu
gösteren sedimantasyon tetkiki çok yüksek (saatte 50 veya 100 mm) çıkar
ve tiroid bezinin aşırı çalışması bulguları (çarpıntı, titreme,
halsizlik, sinirlilik) olabilir. Bu dönem 4-8 hafta sürebilir. Bu
dönemde kandaki T3, T4 hormonları yüksek, TSH düşüktür; yani tiroid
bezinin aşırı çalışması durumu vardır. Tiroglobulin tetkiki kanda
yüksektir. % 1-5 hastada ömür boyu sürecek tiroid yetmezliği
gelişebilir. Sedimantasyon 80-100 mm/saat’e kadar yükselir.
Sedimentasyon normal ise hastadaki ağrı tiroid bezi iltihabından
kaynaklanmıyor demektir. Ancak bazen hastalar sedimantasyonun düşmeye
başladığı dönemde doktora başvurabilir. Hastalık düzeldikçe
sedimantasyon azalır ve normalleşir. Kanda beyaz kan hücresi( Lökosit)
sayısı normaldir. Erken dönemde SGOT, SGPT, alkalen fosfataz, CRP ve LDH
gibi kan tetkikleri yüksek olabilir. Kanda ferritin düzeylerinde de
artma olabilir. Tiroid antikorları dediğimiz anti-TPO ve
anti-Tiroglobulin ölçümleri genellikle yükselmez. Tiroid ultrasonunda
bezde nodül alanları olabilir. Bunların gerçek nodül olup olmadığını
anlamak için hastalığın iyileşmesini beklemek gerekir. İltihabi dönemde
bu alanlarda devamlı değişiklik olduğundan hastalığın düzelmesini
beklemek en iyisidir.
Laboratuvar
Bulguları:
Kansızlık
olabilir.
Sedimantasyon
yüksekliği (genellikle 50-100 mm/saat arasındadır) sık görülür.
TSH hormonunda
düşüklük, T4 ve T3 düzeylerinde ve CRP tetkikinde de yükseklik
(iltihabın şiddetine göre) vardır.
Tiroglobulin
tetkikinde yükselme saptanır.
Ayrıca SGOT, SGPT,
alkalen fosfataz ve ferritin tetkiklerinde erken dönemde yükseklik
olabilir.
Anti-TPO ve
antitiroglobulin antikorlar kanda yükselmez.
Tiroid
sintigrafisinde bez görülmez veya silik görülür.
Tiroid
ultrasonunda iltihabi belirtiler ve bezde nodülleşen alanlar olabilir.
Tedavi:
Ağrılı dönemde
Aspirin veya diğer ağrı kesici ilaçlar ağrıyı düzeltir. Bazı kişilerde
ağrı gece daha fazla olur. Bu nedenle yatmadan önce ağrı kesici
alınabilir. Kalsiyum, magnesium ilave verilebilir. Ağrısı, ağrı kesici
ilaçlarla geçmeyen hastalarda kortizon ilacı verilir. Kortizon ile ağrı
bazen ilaç alındıktan bir kaç saat sonra veya 24 saat içinde hızla geçer
ve hasta rahatlar. Eğer ağrı kortizon tedavisiyle geçmiyorsa başka
hastalık düşünmek gerekir. Kortizon tedavisiyle düzelen hastaların
bazılarında kortizon ilacı azaltılırken ağrı tekrar başlayabilir. Bu tür
hastalarda kortizon tedavisine bir süre daha devam edilir. Bunlarda
şiddetli iltihap var demektir. Tiroid bezi iltihabı geçiren hastalarda
boyunda rahatsızlık hissi bazı kişilerde aylarca devam edebilir. Bazen
kortizon ilacı vereceğiz denilince bazı hastalar nedensiz yere
korkmaktadır. Kortizon ilacının midenizde ülser veya gastrit yoksa
hiçbir zararı olmaz ve boşu boşuna ağrı çekmemiş olursunuz.
Hastaların çoğunda
tiroid bezindeki iltihap kendiliğinden düzelir ve hormonlar normal
seviyeye gelir. Ancak hastaların % 10’nunda devamlı olan yani kalıcı
tiroid bezi yetmezliği (hipotiroidi) gelişir. Özellikle iyotlu tuz
kullanan veya iyot alan hastalarda hipotiroidi daha sık görülür. Tiroid
bezi iltihabı geçiren bu hastaların % 2’sinde ileride tekrar iltihap
olabilir.
KRONİK TİROİDİT: HASHİMATO HASTALIĞI
Kronik tiroidit tiroid bezindeki iltihabi halin uzun süreli olmasıdır.
Bu tiroidit tiroid bezinde abse olması anlamına gelmez. Tiroid bezine
lenfosit hücrelerinbin dolması ve zaman içinde tiroid hücrelerinin harap
olmasıdır.
Kronik tiroiditler içinde en önemlisi Hashimoto tiroiditidir. Prof
Hashimoto tarafından 1910 lu yıllarda keşfedildiği için bu isim
verilmiştir.
Hashimoto hastalığında kanda anti-TPO ve anti-tiroglobulin antikorları
yuksektir. Bu antikorlar tiroid bezine yapışarak bezin harap olmasını
sağlar. Zaman içinde tiroid yetmezliği yani hipotiroidi gelişir.
Kanda TSH yükselmeye başlar.
Hashimoto hastalığı toplumda çok yaygındır. Özellkle kadınlarda sıktır.
Ailesel özellik gösterir.
Sizde Hashimoto varsa çocuklarınıza kardeşlerinize ve anne ve babanızada
tiroid hormon tetkikleri yaptırın
Beslenmede yapılacak şey iyotsuz tuz yemektir. Soya tüketmeyin. Diğer
gıdalar alabilirsiniz.
Hashimoto tedavisini Endokrin Uzmanları yapar. İlaçla tedavi yapılır.
İlaç tedavisi ömür boyu sürer.
Yılda bir tiroid ultrasonu gerekebilir. Nodul varsa daha sık ultrason
yapılır.
kanda selenyum ölçülür. Düşükse selenyum verilir.
KİLO VEREMEYENLERDE
Tiroid ve diğer hormon bozuklukları olabilir. Bunların araştırılması
için Endokrin Uzmanına başvurun
DİYET
Hashimoto hastalarında kilo varsa Metabolizma diyeti yapılır. Prof Dr
Metin Özata nın hazırladığı Metabolizma Diyeti kitabını okuyabilirsiniz.
TSH HORMONU
Tiroid bezinin çalışması beynimizde bulunan hipofiz
bezi tarafından kontrol edilir. Hipofiz bezi, TSH adı verilen bir
hormon salgılar ve bu hormon kan yoluyla tiroid bezine gelerek tiroid
hormonu yapılmasını sağlar. TSH hormonu tiroid bezinin iyod tutmasını
sağladığı gibi tiroid hormonlarının yapılmasını da sağlar.
Tiroid bezi az hormon salgıladığında hipofiz bezi TSH
salgısını artırarak tiroid bezinin daha çok hormon üretmesini sağlar.
Bu nedenle tiroid bezinin az hormon salgıladığı tiroid yetmezliğinde (hipotiroidi)
kanımızda TSH hormonu yüksek, fakat T3 ve T4 hormonları düşük olarak
bulunur.
Tiroid bezi çok hormon salgılarsa, yani kanımızda T3 ve
T4 hormonları çok artarsa bu defa hipofiz bezinden salgılanan TSH
hormonu azalır. Kanımızda T3 ve T4 hormonları ne kadar yükselirse TSH
hormonu da o kadar azalır. Hipertiroidi denilen tiroid bezinin
aşırı çalışması durumunda kanımızda T3 ve T4 hormonları yüksek iken TSH
hormonu normalin altına iner ve düşüktür.
Görüldüğü gibi hipofiz bezi kandaki T3 ve T4 hormon
düzeyine göre TSH hormon salgısını azaltıp artırmaktadır.
Hipofiz bezi ise, beynimizde, hipofiz bezinin üzerinde
bulunan hipotalamus organı tarafından kontrol edilir.
Hipotalamus organı salgıladığı TRH isimli hormon ile hipofiz
bezinden TSH salınışını sağlar.
Bu nedenle hipotalamus, hipofiz ve tiroid bezi birbirine
bağımlı olarak çalışan ve birbirlerini kontrol eden 3 bezdir. Tiroid
bezini hipofiz bezi kontrol ederken, hipofiz bezini de hipotalamus
kontrol etmektedir. Hipotalamusdan salgılanan TRH hormonu hipofiz bezini
etkileyerek buradan TSH hormonu salgılatır. Hipofizden salgılanan TSH
hormonu ise tiroid bezinden tiroid hormonlarının yapılmasını ve kana
salgılanmasını sağlar.
 |
