|
CUSHING SENDROMU VE CUSHING HASTALIĞI
BÖBREK ÜSTÜ BEZİ FAZLA ÇALIŞMASI –KORTİZOL FAZLALIĞI (CUSHING SENDROMU)
Böbrek üstü bezinin fazla çalışmasına yani fazla
kortizol hormonu üretmesi hastalığına ‘’Cushing Sendromu’’ adı verilir.
Bu hastalık Harvey Cushing isimli bilim adamı tarafından 1932 yılında
tanımlandığı için bu ad verilmiştir. Kanda kortizol hormon yüksekliği
vardır. Bu kortizol fazlalığı ya hipofizden ACTH hormonunun fazla
salgılanmasına bağlıdır ya da böbreküstü bezindeki bir tümörden
kortizol salgılanmasına bağlı olarak gelişir.
Aslında kanda kortizol fazlalığı hastalığı, daha
sıklıkla kortizon ilacının yüksek dozda uzun süre kullanılması ile
olur. Örneğin romatoit artrit ve astım hastalarında yüksek dozda
kullanlan kortizon ilacı bu hastalığa neden olabilir.
Cushing sendromu her yaşta görülürse de en sık 20-40
yaş arasında karşımıza çıkar. Adrenal bezdeki tümörlere bağlı olarak
fazla kortizol salınımı kadınlarda 3 kat fazladır.
Aslında adrenal bezden aşırı kortizol üretimi olan
hastaların yaklaşık % 70’inde hipofiz bezinden aşırı ACTH hormon
üretilmesi vardır (buna tıp dilinde Cushing hastalığı denir); % 20
hastada ise adrenal bezdeki tümörlerden dolayı bu hastalık oluşur.
Cushing sendromunun yaklaşık % 20’ini adrenal
bezdeki tümörler oluşturur; %10’dan fazlası adenom, % 5’ten azı
karsinom (kanser), az bir kısmı iki taraflı nodul seklinde adrenal
büyüme nedeniyle oluşur.
Çocuklarda ise Cushing sendromunun % 65’i adrenal bezinden kaynaklanır.
Kortizol Salgılayan Adrenal Adenomlar 1-6 cm
boyutlarında, 10-70 gram ağırlığında, çoğu kez 30 gr’ın altında, tek
taraflı, iyi sınırlandırılmış ve sarı-kahverengi renkli tümörlerdir.
Adrenal bez kanseri genellikle DHEA, DHEA sulfat, testosteron ve aşırı kortizol üretir.
Klinik:
Herhangi bir yaşta, genelde genç yaş grubunda
kendini gösterir. Hastalarda ciltte morarma, kas tutulması, hafif kemik
erimesi bulguları vardır. Cushing sendromunda şu bulgular vardır:
Şişmanlık (Obezite): Ani kilo alımı % 90 sıklıkla en
sık belirtidir. Kilo artışı devamlıdır. Kol ve bacaklar incelmiş
olabilir. Göbekte yağ artışı vardır. Yüzde yağ artışı aydede yüzüne
neden olur. Ensede yağ toplanması olur ve buna buffalo hörgücü adı
verilir.
Hipertansiyon: Hastaların %75’inde vardır ve küçük tansiyon 10’nun üzerindedir.
Cilt Değişiklikleri: Cilt incelir. Cilt altı yağ
dokusu azalır. Yüzde kızarma oluşur. Küçük travma ile ciltte morarma
olur. Ciltte ve göbekte 1 cm den büyük stria denen morarmalar olur.
Tüylenme: kadınların %75-80’inde yüzde tüylenme
gözlenir. Karın, göğüs ve baldırda da kıllanma olabilir, %35 hastada
sivilce (akne) ve cilt yağlanması (sebore) vardır.
Psikolojik Değişiklikler: Hastaların çoğunda depresyon, halisünasyon, paranoya, manik davranışlar ve uyku bozuklukları olabilir.
Seks Hormon bozukluğu: kadınların %75’inde adetler
kesilir. Vücut kılları dökülür. Her iki cinste libido kaybı olur.
Kortizol fazlalığı düzelince bu bozukluklar iyileşir. Cushing
sendromunda çocuklarda erken ya da geç ergenlik saptanabilir.
Kas Zayıflığı: Hastaların % 60’ında kaslar ve sıklıkla bacak kasları tutulur. Kas kitlesi azalmıştır.
Kemik erimesi: Hastaların % 80’ninde vardır.
Böbrek Taşı: Hastaların %15’inde vardır. Kortizol aşırılığına bağlı kalsiyumun kanda artmasına bağlı oluşur.
Susama ve aşırı idrar: Aşırı idrar yapma %30
oranında karşımıza çıkar. Nedeni genellikle antidiüretik hormonun aşırı
kortizol tarafından baskılanması ile ilgilidir. Kanda kalsiyıum artması
da aşırı idrara neden olur.
Enfeksiyonlar: Çoğu kez belirti vermez. Mantar enfeksiyonları sıktır. Bakteriyel enfeksiyonlar da artar.
Şeker Hastalığı: Gizli şeker %35, aşikar diyabet %15- 20 oranında gözlenir, kanda kolesterol ve trigliserid artar.
Göz: göziçi basınç yükselir. Göz arkası yağ dokusu artar ve 1/3 hastada gözler öne doğru çıkar.
Adrenal Kanserde Bulgular: Adrenal kanserde
kadınlarda testosteron artışına ait tüylenme, akne, saç kaybı, klitoris
büyümesi gibi erkek tipi görünüm bulguları vardır. Hipertansiyon ve
potasyum düşüklüğü en sık belirtidir. Karında ağrı, karında kitle palpe
edilebilir. Karaciğer ve akciğere metastaz olabilir. Karaciğer büyümesi
karaciğer metastaz bulgusudur.
Laboratuar Bulguları:
Kan potasyumunda azalma Cushing hastalarının
%10’unda vardır. Hastaların %10-15’inde açlık kan şekeri yüksek olur.
Tokluk kan şekeri daha sık artar. Serum kalsiyum normal, serum fosfor
düşük veya normaldir. Hastaların % 40’ında idrarla kalsiyum atılımı
fazladır. VLDL, HDL, LDL-kolesterol ve trigliserid düzeyleri kanda
artar.
Tanı
1-Plazma Kortizol Ölçümü: Normalde kortizol,
ACTH salınımına paralel olarak sabah en yüksek, geceyarısı en düşük
düzeydedir ( <1.8 µg/dL). Bu hastalıkta kortizol salınımındaki bu
ritm kaybolur. Cushing sendromunda çoğu hastada sabah 9.00’da kortizol
değerleri normal, fakat gece yarısı değerler artmıştır. Genelde gece
yarısı 7.5 µg/dL’den yüksektir. Gece yarısı plazma kortizolü 7.5
µg/dL’den yüksektir.
Hastada stresi ortadan kaldırmak için 24-48 saat
önceden yatırılmalı ve kan örnekleri sırt üstü yatarken saat 22.00-gece
yarısı alınmalıdır.
2 -İdrar Serbest Kortizol Atılımı: 24 saatlik
idrarda serbest kortizol ölçümü en iyi tarama testidir ama Cushing
sendromluların %10-15’inde normal atılım olabilir.
Cushing sendrom bulguları olanlarda idrarda serbest
kortizol atılımı 4 kat artmış ise tanı kesindir. Normal değerler <
80-120 µg /gündür.
3-Tükrükte Kortizol Ölçümü: Tükrük kortizolü
kan kortizol düzeyleri ile benzerlik gösterir. Evde yapılması
avantajdır. Normalde gece yarısı tükrük kortizol düzeyleri
<0.11-0.15 µg/dL’dir, ve >0.25 µg/dL olması tanı koydurucudur.
4-Düşük Doz Geceyarısı Deksametazon Süpresyon Testi:
Tarama testidir. Normal kişilerde dekzametazon verilmesi, ACTH ve
kortizol salınımını baskılar. Cushing sendromunda baskılanma olmaz.
Normalde saat 23.00’de 1.0 mg deksametazon verilince ertesi gün plazma
kortizol değerleri 1.8 µg/dL altına iner. 10 µg/m üstü değerler Cushing
sendromunu güçlü bir şekilde düşündürür, 2-10 µg/dL (138-276 nmol/L)
değerler şüphelidir.
5-Düşük Doz 48 Saatlik Deksametazon Süpresyon Testi:
48 saat içerisinde 6 saatte bir 0.5 mg deksametazon verilerek yapılır.
Plazma kortizol ölçümünün <1.8µg/dL olması Cushing sendromunu
dışlar.
Görüntüleme Yöntemleri:
1-Hipofiz MRİ: Cushing hastalığının teşhisinde manyetik rezonans görüntüleme (MRİ) seçilir
2-Adrenal Görüntüleme: Ultrasonografi, tomografi, MRİ ve sintigrafiden yararlanılır..
Tedavi
A-Cerrahi Tedavi ve Radyoterapi
1-Hipofizer Tümörü Varsa: Hipofiz
tümörlerinin %85’i mikroadenomdur (çapı 1 cm’den küçüktür). Burundan
girişle ameliyat yapılır. Büyük tümörlerde çok az hastada radyoterapi
gerekir.
Adrenal Tümörler
1-Adrenal adenom: Ameliyatla adrenal bez çıkarılır. Laparoskopik girişim hastanede kalış süresini azaltır.
2-Adrenal karsinom: Cerrahi ve ilaç tedavisi
olarak tedavi edilir. Primer tümör çıkartılması metastaz varsa bile
yararlıdır Medikal tedavide mitotan isimli ilaç kullanılır.
B-İlaç Tedavi : Kortizol yapımını azaltan bazı ilaçlar verilir.
| |
|
|
|
|
|
|
